AÇIK KAYNAK İŞLETİM SİSTEMİ DERSİ PARDUS DERS NOTU

Ders Öğretmeni: Gökhan ŞAHİN

Öğrenme Faaliyeti -1: Açık Kaynak Kodlu İşletim Sistemi Yapısı

  • İşletim sistemi: Bilgisayar donanımının doğrudan denetimi ve yönetiminden, temel sistem işlemlerinden ve uygulama yazılımlarını çalıştırmaktan sorumlu olan sistem yazılımıdır.
  • Bir işletim sistemi, üç bileşenlerden oluşur: kullanıcı ara yüzü (bu bir grafik kullanıcı ara yüzü veya komut satırı yorumlayıcısı [“kabuk” da denir] olabilir.), alt düzey sistem işlevleri ve bir çekirdek.
  • Açık kaynak kodlu yazılım; kaynak kodu isteyen herkese açık olan yazılımlardır. Bu tür yazılımların ayırt edici özelliği kullanıcıya değiştirme özgürlüğü sağlamasıdır. Açık kaynak kodlu yazılımlar, uyarlanabilir, sağlam, hızlı ve güvenlidir.
  • GNU Genel Kamu Lisansı, dört temel özgürlüğü garanti altına almayı amaçlamaktadır. Bu özgürlükler şunlardır.
  • Yazılımı sınırsız kullanma özgürlüğü
  • Yazılımın nasıl çalıştığını inceleme ve amaçlara uygun değiştirme özgürlüğü
  • Yazılımın kopyalarını sınırsız dağıtma özgürlüğü
  • Yazılımın değiştirilmiş halini dağıtma özgürlüğü
  • GPL (GNU) lisansı ile kullanıcının hakları korunurken, aynı zamanda tüm kaynak kodlara müdahale yetkisi vererek onun da bir geliştirici olması ve GPL yazılım geliştirmesi teşvik edilmektedir.
  • Örnek Linux Dağıtımları Tabanlara göre;
Debian TabanlıGentoo TabanlıRPM TabanlıSlackware Tabanlı
FreespireKorooraaRed Hat LinuxSlax
KnoppixGentooxSUSE LinuxWolvix
UbuntuVidaLinuxMandriva LinuxZenwalk
LinspireNovaFedoraSTUX
Elive vb.Pentoo vb.ALT Linux vb.ZipSlack vb.
  • Ulusal işletim sistemimiz olarak nitelendirilen TÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırmalar Kurumu)- UEKA (Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü)’nün hazırlamış olduğu Pardus kendine has bir yapıdadır.
  • Pardus Kurulumu İçin Önceden Yapmamız Gerekenler;
  • www.pardus.org.tr web sitesinden yüklenecek pardus sürümünün .iso (kalıp) dosyası,
  • .iso dosyasını Kalıp Yazdır diyerek DVD ye yazmak ya da rufus programı ile flash belleğe yazdırmak,
  • Windows işletim sisteminin yanına kurulacaksa Harddiskte yer ayırmak.
  • Kurulum işlemi için YALI öncelikle bilgisayarınıza ve yapılandırmanıza ilişkin bilgileri sizden alır ve daha sonra kurulum aşamasına geçer.
  • Pardus dosya sistemi olarak ext4 dosya biçimini kullanır. (Ör; Windows’ta NTFS)
  • Kullanıcıların kişisel dosya ve ayarları /home bölümünde bulunur.
  • Takas Alanı: Bu bölüm RAM bellek gibi kullanılan Harddiskteki alandır. Takas alanını konumlandırmak için seçtiğiniz bölümü swap olarak biçimlendirmeyi unutmayın.
  • Önyükleme dosyalarını konumlandırmak için seçtiğiniz bölüm /boot bölümüdür.
  • Sistem yükleyicisi: Bilgisayarınız açıldığında disk üzerinde yüklü olan sistemlerin açılmasını sağlar. Birden fazla işletim sistemi yüklü ise açılış esnasında seçim yapmanıza imkân tanır.
  • GRUB: Pardus’ ta Açılış yöneticisidir. Pardus Ön Yükleyicisidir.
  • Linux Sistemlerde “GRUB” ve “Lilo” olarak iki ayrı sistem yükleyici vardır.
  • GRUB (GRUB – Grand Unified Bootloader), MBR’ ye (Master Boot Record- Ana Önyükleme Kaydı) kurulmaktadır.
  • Pardus’ ta Grub ön yükleyicisinin dosyaları /boot/grub altında bulunur.
  • Sda, Sdb: Harddiski ifade eder.
  • Root: Sistem yöneticisi yani root dediğimiz, kullanıcı sistem üzerinde tam yetkili olan ve her türlü ayarı ve değişikliği yapmanızı sağlayacak kullanıcıdır.

Öğrenme Faaliyeti -2: Temel Masaüstü Kavramları ve İşlemleri

  • Linux sistemlerde önde gelen pencere yöneticilerden Blackbox, Sawfish, Metacity, IceWM vb. sayabiliriz.
  • Linux sistemlerde en önemli masaüstü yöneticileri KDE ve Gnome’dur.
  • KDE ile ilgili ayarlar Pardus Yapılandırma Merkezi (TASMA)’dan yapılabilir.
  • Masaüstü ortamına ilk girdiğinizde temel yapılandırma ve masaüstü kişiselleştirmenizi sağlamak için Kaptan ayar sihirbazı karşılar.
  • Menü türleri: Kick-off menü, Basit menü, Lancelot menü.
  • Paket Yöneticisi (PiSi); Pardus’ un uygulama kurmak, güncellemek ya da kaldırmak için kullandığı araçtır.
  • “Smolt” özelliği; sizin donanım bilgilerinizi listeler.
  • Paneldeki ön tanımlı programcıklar şunlardır (soldan sağa sırayla):
  • Uygulama başlatıcısı: Başlat menüsü
  • Masaüstünü göster: Tüm pencereler gizlenir ve Masaüstü aktif hale gelir.
  • Sayfalayıcı: Masaüstleriniz arasında gezinmenizi sağlar.
  • Görev yöneticisi: Tüm pencere ve görevlere buradan ulaşırsınız.
  • Sistem çekmecesi: Sistem çekmecesinde çalışan uygulamaları listeler.
  • Dijital saat: Saati ve tarihi izlemenizi sağlar.
  • Panele Programcık eklemek için, menülerinde bulunan Programcık ekle seçeneğini seçmeniz ve açılacak pencereden programcıkları seçmeniz veya istediğiniz yere sürüklemeniz yeterli.
  • Masaüstü arka plan resmini değiştirmek için, masaüstünde boş bir alana sağ tıklayın, ardından “Masaüstünü Yapılandır”ı seçin.
  • Pardus’un masaüstü ortamı olan KDE’nin denetim ve ayar merkezi ara yüzü sistem ayarlarında bulunmaktadır.
  • Sistem Ayarları’nı açmak için aşağıdaki yollardan biri takip edebilirsiniz.

Ø Kickoff menü biçimi kullanılıyorsa “Pardus > Bilgisayar > Sistem Ayarları” yolu izlenerek, klasik menü biçimi kullanılıyorsa “Pardus > Ayarlar > Sistem Ayarları” yolu izlenerek ulaşılabilir.

Ø Klavyeden (Alt + F2) tuşlarına basılarak açılan kutucuğa sistem ayarları yazılarak ulaşılabilir.

  • Aşağıda KDE kısa yollarının tam olmayan bir listesi verilmektedir. Kısa yol tuşu görevi;

Ø Alt+F2: Bir pencere açar ve çalıştırılacak komut girmenizi bekler.

Ø Alt+F3: Açık tüm pencerelerin listesini getirir.

Ø Alt+F4: O anda seçili olan pencereyi kapatır.

Ø Alt+Tab: Tüm pencerelere arasında sırasıyla geçiş yapmak için kullanılır.

Ø Ctrl+Tab: Farklı masaüstleri arasında sırasıyla geçiş yapar.

Ø Ctrl+Alt+Esc: Bir kurukafa simgesi çıkartır ve üzerine tıklanan pencereyi kapatır. Bu özellik dikkatli kullanılmalıdır.

Ø Ctrl+Alt+Backspace: KDE’yi zahmetsizce kapatır. Ancak çalışan yazılımınız yoksa kullanılmalıdır.

Ø Ctrl+C: Seçili bir metni yada seçili bir masaüstü simgesini kopyalar.

Ø Ctrl+V: Daha önce kopyalanmış olan bir metni ya da masaüstü simgesini uygun yere yapıştırır.

Ø Ctrl+Z: Son yapılan işlemi (dosya silme, taşıma vb) geriye alır.

Bilgisayarınızdaki işlemlerinizi tamamladıktan sonra sisteminizi kapatmak için “uygulama çalıştırıcı” ya tıklayınız ve çık ana menüsüne geliniz. Bu menüdeki seçenekler:

Ø Çık: Mevcut oturum kapatır.

Ø Kilitle: Oturum devam eder ancak parola ile ana ekran kilitlenir.

Ø Kullanıcı Değiştir: Kullanıcı değiştirmeyi sağlar.

Ø Askıya Al (Bellek Kullanarak Askıya Al): Oturum verilerinizi belleğe saklayarak uyku moduna geçer.

Ø Askıya Al (Disk Kullanarak Askıya Al): Oturum verilerinizi diske kaydederek uyku koduna geçer.

Ø Yeniden Başlat: Bilgisayarı yeniden başlatır.

Ø Kapat: Bilgisayarı kapatır.

Diğer Yazılar

Leave a Comment